AS/NZS 5131 ve EN 1090 Arasındaki Farklar Nelerdir?
Çelik yapı sektöründe faaliyet gösteren birçok üretici, Avrupa pazarına ihracat yaparken EN 1090 standardını uygulamaktadır. Ancak Avustralya ve Yeni Zelanda pazarına açılmak isteyen firmalar için karşılarına bu kez AS/NZS 5131 standardı çıkmaktadır.
İlk bakışta her iki standart da çelik yapıların güvenli ve kaliteli şekilde üretilmesini amaçlıyor gibi görünse de, kapsamları, yasal dayanakları ve uygulama yöntemleri açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Her İki Standardın Ortak Amacı
Her iki standardın temel amacı;
- Güvenli çelik yapıların üretilmesini sağlamak,
- Üretim süreçlerinin kontrol altında tutulmasını sağlamak,
- Kaynaklı imalat kalitesini güvence altına almak,
- Malzeme izlenebilirliğini sağlamak,
- Muayene ve test faaliyetlerini standardize etmek,
- Yapının tasarım ömrü boyunca güvenilirliğini artırmaktır.
Bu nedenle birçok gereklilik benzer görünmektedir. Ancak benzer amaçlara sahip olmaları, aynı standardı ifade ettikleri anlamına gelmez.
En Büyük Fark: Amaç
EN 1090, Avrupa Birliği Yapı Malzemeleri Mevzuatı kapsamında hazırlanmıştır.
Temel amacı; CE işaretlemesi yapılabilmesi için üreticinin Fabrika Üretim Kontrol Sistemini (FPC) oluşturmasını sağlamaktır. Dolayısıyla EN 1090 aynı zamanda bir uygunluk değerlendirme sistemidir.
AS/NZS 5131 ise; Çelik yapıların nasıl üretileceğini ve monte edileceğini tanımlayan teknik bir uygulama standardıdır. CE işaretlemesi ile doğrudan bir ilişkisi bulunmaz.
Coğrafi Kullanım Alanı
EN 1090, Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı ile bu bölgelerdeki ülkelere ürün üreten diğer ülkelerde uygulanmaktadır.
AS/NZS 5131, ise Avustralya ve Yeni Zelanda projelerinde ve ayrıca bu ülkelere çelik yapı ihraç eden birçok uluslararası üretici tarafından da uygulanmaktadır.
Yapı Sınıflandırması
Her iki standartta da isimlendirmesi farklı olsa da, benzer şekilde bir sınıflandırma bulunmaktadır.
EN 1090; Execution Class (EXC1–EXC4) yaklaşımını kullanır.
Execution Class; yapının kullanım amacı, risk seviyesi, yükler, tasarım standardına göre belirlenir. Sınıf yükseldikçe kalite gereklilikleri de artar.
AS/NZS 5131 ise; Construction Category (CC1–CC4) sistemini kullanmaktadır.
Construction Category belirlenirken; yapının önemi, kullanım amacı, insan güvenliği, yapısal risk, hata durumunda oluşabilecek sonuçlar değerlendirilmektedir.
Kategori arttıkça; muayene oranları, kalite planları, personel yetkinlikleri, dokümantasyon çok daha kapsamlı hale gelir.
Dokümantasyon
Her iki standart da güçlü bir kalite kayıt sistemi ister. Ortak dokümanlar şunlardır;
- Malzeme sertifikaları
- WPS
- WPQR
- Kaynakçı belgeleri
- Muayene raporları
- NDT raporları
- Ölçüm kayıtları
- İzlenebilirlik kayıtları
- Ancak AS/NZS 5131 özellikle proje bazlı kalite planları ve doğrulama kayıtlarına daha fazla önem vermektedir.
Muayene ve Test
Her iki standartta da;
- Görsel muayene (VT)
- Manyetik parçacık testi (MT)
- Penetrant testi (PT)
- Ultrasonik test (UT)
- Radyografik test (RT)
gibi yöntemler kullanılabilir. Ancak uygulanacak muayene oranları proje sınıfına göre değişmektedir. AS/NZS 5131 bu konuda risk temelli bir yaklaşım benimser.
Boya ve Korozyon Koruması
Her iki standartta da;
- yüzey hazırlığı,
- boya sistemi,
- galvaniz kaplama,
- kaplama kalınlığı,
- hasar onarımları
önemlidir. Ancak AS/NZS 5131, imalat ile montaj sonrasındaki koruyucu işlemlerin doğrulanmasına ilişkin daha ayrıntılı uygulama beklentileri içerir.
